Gujarat Times

S29 વ્યક્તિ વિશેષ નવેમ્બર 06, 2026 (October 31 - November 06, 2026) પણે બધા જન્મના કેદી છીએ વિચારોના નહી... આ શબ્દ છે લેખક જેફરી આર્રના, જે નું તાજેતર ાં તા. ૫/૧૦/૨૦૨૬ના રોજ લંડન ખાતે ૮૬ વર્ની જૈફ ઉ રે અવસાન થયું છે. જેફરી આર્ર એક પત્રકારને ઇન્ટરવ્યૂ ાં કહે છે … હું ૧૧ વર્નો હતો ત્યરે ારા પિતાનું અવસાન થયું હતું. વારસા ાં ને ૫૦૦ પાઉન્નું દેવું ળ્યુ હતું. ારી સ્કૂલની ફી ભરવા ાે ારી ા એ દિવસની પા્ ાઈ ત્રણ ત્રણ નોકરીઓ કરી હતી. ઓક્ફોર્ યુનિવરસી ી ાં અભ્યસ પ કાર્ બાદ જેફરી આર્ર ાત્ર ૨૯ વર્ની ઉ રે ઈંગ્લન્ના સાંસદ બની ચક્ય હતા. જો કે, એ ના નસીબ ાં વિધાતા એ કાંઈક અલગ જ લખ્યુ હતું! આર્રે કોઈક બેક ારફતે કેનેડાની એક એકવાબ્લસ્ટ ના ની કંપની ાં ગજા બહારનું રોકાણ કરી નાખ્યુ હતું, જે કંપનીના ડીરેક રોએ ો ો ફ્રડ કરયો. કંપની તો બંધ થઈ પરંતુ આર્રનું ના પણ એ ાં સંડોવાઈ ગયું અને એ ને જેલ ાં જવું પડ્ય. આર્ર પર આશરે એ જ ાના ાં સવાચાર લાખ પાઉન્નું દેવું થઈ ગયું હતું. દ્રઢ નોબળ ધરાવતા જેફરી આર્રે જેલ ાંથી બહાર આવ્ય બાદ સંકલ્ કરયો કે હું ારા દરેક લેણદારને એક એક પાઉન્ ચકવીને જ જંપીશ. જે ાણસની નીતિ સારી હોય એને કુદરત પણ દદ કરતી હોય છે! આર્રના જીવન ાં હત્નો ટર્નીંગ પોઈન્ટ અહીંથી જ આવ્ય. આર્રે રાજકારણને કાય ાે તિલાંજલી આપી દીધી. આર્રે કરિએ ીવ રાઈ ીંગ ાં ઝંપલાવ્યુ. વિચાર કરો જે ાણસે ક્યરેય પેન હાથ ાં પકડી નહોતી... ભવિષ્યમાં લેખક થવાનું સપના ાં પણ વિચાર્ુ નહોતું એના પર સરસ્તીની એવી કૃપા થઈ કે આજે એ ના નાે ૩૧ નવલકથા સહીત કુલ ૫૯ પુસ્કો બોલે છે! એ ની ો ાભાગની નવલકથાઓ થ્રલરની સાથે ો ીવેશનલ પણ રહેતી, જે એક નવો જ ચીલો કહી શકાય. અંગ્રજી ઈન્ટરનેશનલ ભાષા છે તેથી અંગ્રજી ભાષાના લેખકોને વળતર ઘણુ સારું ળતું હોય છે. એકવાર બ્રન્નેઈ થઈ જાય પછી કોઈ કથાનો પ્લોટ ાગ ાં આવે એ લે તરત પ્રકાશક લેખકને અગાઉથી એ કથા લખવાના પણ પૈસા આપી દેતા હોય છે! રોયલ્ટી ળે એ તો લ કા ાં. દેશ વિદેશ ાં બહોળો વાચક વર્ ધરાવતા આર્ર એવા લેખક છે જે ની કૃતિઓનો વિશ્વની ૪૯ ભાષાઓ ાં અનુવાદ થયો છે તથા એ ના કુલ ૩૦ કરોડ કરતાં વધારે પુસ્કો વેચાઈ ચક્ય છે! આવકનો ુખ્ સ્ત્રત સરસ્તીનું ાધ્યમ હોય અને ાણસ ાત્ર સાત વર ાં અતિશય ો ા દેવાના ડુંગર ાંથી બહાર આવીને બે પાંદડે થાય એનું ઉત્ત ઉદાહરણ એ લે જેફરી આર્ર. આર્રની ઈન્ટરનેશનલ બેસ્ટ સેલર બક એ લે “કેન એન્ એબલ” જેની ાત્ર ઈંગ્લન્ડમાં જ પાંત્રીસ લાખ નકલો વેચાઈ ચકી છે. એનો અનુવાદ ગુજરાતી ાં પણ થયો છે. આર્રની આવકનો ુખ્ સ્ત્રત પુસ્કોની રોયલ્ટી ઉપરાંત ના કો ાં એ ણે કરેલું રોકાણ કહી શકાય. ૧૯૬૫ની સાલ બાદ એ ણે જે પાંચ ના કો ાં રોકાણ કર્ુ હતું એના વિશ્વભર ાં અનેક શો થઈ ચક્ય છે. આર્ર એ ાંથી પણ ઘણુ ક ાયા છે. એ પાંચ ના કો ાંથી એક અતિશય સફળ ના ક એ લે “મ્યઝીકલ થિએ ર”... જેના પરથી ૧૯૬૫ ાં “સાઉન્ ઓફ મ્યઝીક” ના ની હોલીવુડ ફિલ્મ બની હતી. એ જ ફિલ્મ પરથી પ્રેરણા લઈને ગુલઝારે ૧૯૭૨ ાં જિતેનદ્ર, જયા ભાદુરી, પ્રાણ અને સંજીવકુ ાર તથા અુ ક બાળ કલાકારોને લઈને આપણને “પરિચય” ના ની સફળ ફિલ્મ આપી. બંને ાં એક ટ્યશન ાસ્ર સંગીતના ાધ્યમથી અતિશય તોફાની બાળકોને સુધારે છે એવી કથા હતી. અવસાન સ યે જેફરી આર્ર ૨૫૦ યન ડોલર એ લેકે ૨૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની ને ધરાવતા હતા. એ ની ુખ્ પ્રોપ ાં લંડનની થેમ્ નદીના કિનારે આવેલું એ નું આલીશાન પેન્ટહાઉસ તો ખરું જ આ ઉપરાંત સ્પન ાં પણ પ્રોપર્ટી ખરી. સાહિત્ સાથે કલાના પણ ચાહક હોવાથી એ ની પાસે વિશ્વ વિખ્યત ચિત્રકાર પિકાસો સહીત અનેક પેઇન્ટિંગ્નું ોંઘુ કલેક્ન હતું. પૈસા બાબતે જેફરી આર્રનું જાણીતું ક્વોટ છે... “કાયદેસર રીતે લાખો રૂપિયા ક ાવા હંે શા અઘરા છે. ગેરકાયદેસર રીતે પૈસા ક ાવા થોડાક આસાન છે, પરંતુ પૈસા એકવાર ક ાઈ લીધા બાદ એને કાવી રાખવા સૌથી અઘરા છે!” જેફરી આર્ર શેરબજારથી હંે શા દર રહ્ય હતા. જાત હેનત પર આર્રને સૌથી વધારે ભરોસો હતો. હેનતનું હત્ દર્શાવતા તેઓ લખે છે...“જો ત ારા ાં સ્કલ (આવડત) અને હેનત બંને છે, તો તે રાજા છો. જો ત ારી પાસે ાત્ર હેનત જ છે તો પણ તે રાજકુ ાર છો. પરંતુ જો ત ારી પાસે સ્કલ (આવડત) છે અને હેનત કરવાની તૈયારી નથી તો તે ભિખારી છો!” ૬૦ વર્નું દાંપત્જીવન, બે દીકરા અને એ ના પાંચ બાળકો સાથે પરફેક્ટ ફે ીલી લાઈફ ધરાવતા જેફરી આર્રનું જીવન ખરેખર તો એક રસપ્રદ નવલકથા જેવું જ રહ્યુ છે! (લેખક સાહિત્કાર છે.) પ્રતિભાવઃ [email protected] એક એવા લેખક જેમનું જીવન જ રસપ્રદ નવલકથા જેવું છે! આ પ્રફુલ્ કાના ાર નુષ્ આખી જિંદગી સુખની શોધ ાં ભ કતો રહે છે. કોઈ સુખ સંપ ાં શોધે છે, કોઈ સંબંધો ાં, તો કોઈ સફળતાની ઊંચાઈઓ ાં! પરંતુ આ બધી શોધખોળ વચ્ચ તે એક હત્તપૂ્ સત્ ભલી જાય છે કે ‘જે આનંદની શોધ તે બહારની દુનિયા ાં કરી રહ્ય છે, તેનો સાચો સ્ત્રત તો તેની પોતાની અંદર જ રહેલો છે.’ જરૂર છે ાત્ર સ્યંને ઓળખવાની અને આત્માના ળ સ્રૂપને સ જવાની. બી.કે. શિવાનીએ તે ના એક લેખ ાં આત્માની ળ અવસ્થ વિશે સુંદર વિચાર રજ કરયો છે. તેઓ સ જાવે છે કે જ્યરે આત્મા આ સૃ ાં અવતરણ કરે છે, ત્યરે તેની ળ અવસ્થ અત્યત પવિત્ર, શાંત, ળ અને શક્તથી ભરપર હોય છે. જે ગાઢ નિદ્રા બાદ સવારે ઊઠતાં શરીર અને ન તાજગીનો અનુભવ કરે છે, તે આત્માનું ળ સ્રૂપ પણ સ્ચ્ ઊર્જા અને આંતરિક શાંતિથી પરિપ છે. જાણે આત્મારૂપી બૅ રી સંપ પણે ચાર્ હોય! આ અવસ્થને ભારતીય આધ્યાત્મક પરંપરા ાં ‘સોળે કળાએ પ , નિર્વિકારી અને સર્ગુણસંપન્’ તરીકે ઓળખાવવા ાં આવી છે. આ એવી પૂ્તા છે, જે ાં કોઈ ખા ી કે અપ તાને સ્થન નથી. જે આપણે કોઈ વાતની સંપ સત્તા દર્શાવવા ાે કહીએ છીએ કે, ‘આ વાત સોળ આના સાચી છે’, તે આત્માની ળ અવસ્થ પણ ળતા અને પવિત્રતાથી સભર છે. આ જ ભાવનાનું પ્રતીક આપણને દેવી-દેવતાઓની પ્ર ાઓ ાં જોવા ળે છે. અખંડ અને સુંદર પ્ર ા પ તાની કલ્નાને વ્ક્ કરે છે. આ ાત્ર બાહ્ સૌંદર્ની વાત નથી, પરંતુ આંતરિક પવિત્રતા, ગુણસંપન્તા અને દિવ્તાની સમૃતિ પણ છે. પરંતુ આજના જીવન તરફ નજર કરીએ તો એક વિપરીત ચિત્ર સાે આવે છે. વિજ્ઞન અને ેક્નલૉજીની પ્રગતિએ ાનવીને અનેક સુવિધાઓ આપી છે, છતાં ાનસિક શાંતિ અને સંતોષ જાણે દુર્ભ બનતાં જાય છે. નાનાં બાળકો પણ તણાવની વાત કરે છે, યુવાનો ભવિષ્ની ચિંતા ાં ઘેરાયેલા છે અને પુખ્ વયના લોકો જવાબદારીઓના ભાર નીચે દબાયેલા અનુભવે છે. ભૌતિક સુવિધાઓ વધતી જાય છે, પરંતુ આંતરિક પ્રસન્તા હંે શાં તેની સાથે વધે જ એવું નથી. આ પ્રશ્ન આપણને વિચારવા પ્રેરે છે કે શું આપણે આપણી ળ શક્તઓથી દર જઈ રહ્ય છીએ? શું બહારની દુનિયાને જીતવાની દોડ ાં આપણે પોતાની અંદરની દુનિયાને અવગણી રહ્ય છીએ? આધ્યાત્મક દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો આત્માના ળ ગુણો છે - શાંતિ, , પવિત્રતા, સુખ અને આનંદ. આ ગુણો કોઈ બહારની વ્યક્ પાસેથી ે ળવવાના નથી; તેઓ તો આપણા આંતરિક અસ્તત્નો જ ભાગ છે. જ્યરે ક્રધ, અહંકાર, ઈર્ષ્, ભય અને અસંતોષ જેવા ભાવો આપણા વિચારો પર પ્રભુત્ જ ાવે છે, ત્યરે આ ળ ગુણોનો અનુભવ ઝાંખો પડવા લાગે છે. પરિણાે નુષ્ પોતાની અંદર રહેલા આનંદને ભલીને તેને બહાર શોધવા દોડે છે. ‘ધ નો સાચો પણ આત્માના આ સ્વભાવિક ગુણોને જીવન ાં ઉતારવા ાં રહેલો છે.’ ધ ાત્ર ધા ક વિધિઓ, પરંપરાઓ કે બાહ્ ઓળખ પરતો સી ત નથી; તે તો આપણા વિચારો, વાણી અને વર્ન ાં પવિત્રતા, કરુણા, અને શાંતિ પ્રગ કરવાની જીવનપદ્ધતિ છે. આપણુ વાસ્વિક સ્રૂપ શરીરથી પર આત્મા છે. શરીર બદલાય છે, ઉં ર વધે છે, સંજોગો બદલાય છે, પરંતુ આત્માની શાંતિ અને ને ફરી અનુભવી શકવાની સંભાવના હંે શાં આપણી અંદર રહેલી છે. આધ્યાત્મક ચિંતન આપણને આ જ આંતરિક સત્ તરફ પાછા વળવાનું આં ત્રણ આપે છે. વિશ્વના હાન ધ પ્રવર્કો અને આધ્યાત્મક હાપુરુષોએ ાનવતાને , કરુણા, અહિંસા, એકતા અને સદાચારનો સંદેશ આપ્ય છે. તે નો હેતુ ાનવીને પર ાત્મા સાથે જોડવાનો અને જીવનને વધુ પવિત્ર બનાવવાનો હતો. પરંતુ સ ય જતાં ઘણીવાર આપણે તે ના ઉપદેશો કરતાં તે ની બાહ્ ઓળખ, સંપ્રદાય અને પરંપરાઓને વધારે હત્ત આપવા લાગ્ય. ‘ ારો ાર્ અલગ અને તારો ાર્ અલગ’ એવી ાનસિકતાએ ાનવહૃદયોને જોડવાને બદલે તે ની વચ્ચ અંતર ઊભાં કર્યા. જો આપણે હાન આત્માઓના ઉપદેશોના ળ ભાવને સ જીએ, તો સ્ષ્ટ થાય છે કે , શાંતિ અને ાનવતા કોઈ એક ધ કે સંપ્રદાયની લકત નથી. તે તો સમગ્ર ાનવજાતને જોડતાં શાશ્વત લ્ય છે. બાહ્ ભિન્તાઓ વચ્ચ પણ આંતરિક એકતાનો અનુભવ કરવો એ જ સાચી આધ્યાત્મક સ જ છે. આજના સ ય ાં આત્મજાગૃતિનું હત્ત તેથી જ વિશેષ છે. જ્યરે નુષ્ પોતાની ઓળખ ાત્ર શરીર, હોદ્દ, સંપત્તિ કે સા ાજિક પ્રતિષ્ઠ સુધી સી ત રાખે છે, ત્યરે તેની ખુશી પણ આ બધી વસ્તઓ પર આધારિત બની જાય છે. પરંતુ જ્યરે તે સ્યંને ઓળખવાનો પ્રયત્ કરે છે, ત્યરે તેને સ જાય છે કે બાહ્ પરિસ્થિતઓ હંે શાં તેના નિયંત્રણ ાં નથી, પરંતુ પોતાના વિચારો, દૃષ્ટિકોણ અને પ્રતિભાવોને ઘડવાની શક્ત તે વિકસાવી શકે છે. આત્મચિંતન, ધ્યન, સકારાત્મક સંકલ્પ અને નિઃસ્વાર્ વ્યહાર દ્વરા નુષ્ પોતાની આંતરિક શક્તઓને જાગૃત કરી શકે છે. પર ાત્મા સાથેનો સંબંધ પણ અનેક આધ્યાત્મક પરંપરાઓ ાં આત્માને શક્ત, શાંતિ અને પવિત્રતાનો અનુભવ કરાવતો ાર્ ાનવા ાં આવ્ય છે. આ યાત્રા બહારની દુનિયા છોડવાની નહીં, પરંતુ દુનિયા ાં રહીને પોતાની અંદરની શાંતિ જાળવવાની છે. સાચી આધ્યાત્મક પ્રગતિ એ લે જીવનની ુશ્કલીઓ ક્યરેય ન આવે એવું નહીં, પરંતુ ુશ્કલીઓ વચ્ચ પણ નની સ તુલા જાળવી શકવી. સાચો આનંદ એ લે હંે શાં હસતા રહેવું નહીં, પરંતુ પ્રતિકળ સંજોગો ાં પણ આશા, ધૈર્ અને સંતોષને જીવંત રાખવા. અંતે, જીવન આપણને એક અત્યત સરળ છતાં ગહન સંદેશ આપે છે - સુખની શોધ ાં આખી દુનિયા ફરી વળતાં પહેલાં એક વાર પોતાના અંતર ાં ડોકિયું કરો. શક્ છે કે જે શાંતિ ાે આપણે બીજાઓ પર આધાર રાખીએ છીએ, જે ની અપેક્ષ આપણે દુનિયા પાસેથી રાખીએ છીએ અને જે આનંદને ભવિષ્ની કોઈ સફળતા સાથે જોડીએ છીએ, તેની શરૂઆત આપણા પોતાના વિચારોથી જ થતી હોય. ‘સ્યંને ઓળખવું એ લે પોતાની અંદર રહેલા પ્રકાશને ઓળખવો. અને જ્યરે આ પ્રકાશ પ્રગે છે, ત્યરે જીવન ાત્ર સફળતાની દોડ રહેતું નથી; તે શાંતિ, સંતોષ અને આનંદની સુંદર યાત્રા બની જાય છે.’ આનંદ કોઈ દરનું લક્ષ નથી, કોઈ ક્ષણક ઉપલબ્ધ નથી અને કોઈ બીજાની ભે પણ નથી. તે તો આપણી અંદર રહેલી એવી અ લ્ અનુભ છે, જેને ઓળખવા ાે ાત્ર એક જ પગલું ભરવાનું છે - સ્યં તરફ પાછા ફરવાનું! (લેખિકા આચાર્ શ્ર કૈલાસસાગરસુરિ જ્ઞનં દિર, કોબા ખાતે રિસર્ એસોસિએ તરીકે ફરજ બજાવે છે.) ( પ્રતિભાવઃ [email protected]) સ્વયંને ઓળખો, આનંદ મારી અંદર જ છુપાે લો છે! મ ડો. વૈશાલી શાહ

RkJQdWJsaXNoZXIy NjI0NDE=