Gujarat Times

S20 વ્યક્તિ વિશેષ આપણી અને આપણા પરિવારની જરૂરિયાતો પૂરી થઈ જતી હોય એટલી આપણી આવક હોય, બાળકોના ભવિષ્ માટે જરૂરી બચત થઈ શકતી હોય અને છતાં મન પ્રસન્ ન રહેતું હોય તો આપણા જીવન પ્રત્યના અભિગમમાં કાંઈક ગરબડ છે! પચાસ વર્ની ઉમર પછી પણ જીવનમાં મહત્કાંક્ષ તો હોવી જ જોઈએ, પરંતુ એ આપણા વર્માનકાળને ખાઈ જાય અને સતત આપણને ભવિષ્ની ચિંતામાં જ રાખે તો એ મહત્કાંક્ષ નથી પણ લાલચ છે. મહત્કાંક્ષ અને લાલચ વચ્ચ પાતળી ભેદરેખા હોય છે. એ સમજ જેને હોય એ જ વ્ક્ત કારણ વગર પ્રસન્ રહી શકે છે! માત્ર ધનથી જ મન પ્રસન્ રહે છે તે માન્તા પાયાથી જ ખોટી છે. પ્રસન્તા અંદરથી આવે છે. જેમ મંદિરમાં જઈએ તો ભગવાનનો સાક્ષત્કા નથી થતો પણ આપણા મનમાં રહેલી શ્રદ્ધને કારણે મંદિરની મૂર્તિમાં આપણને ઈશ્વરની અનુભૂતિ થાય છે, એવી જ રીતે પ્રસન્તા પણ માત્ર અનુભવી શકાય છે. સનાતન ધર્ના શાસ્ત્રો પ્રમાણે મનમાં લોભ અને લાલચ જેટલા ઓછા... એટલા આપણે પરમાત્મની નજીક. પરમાત્મની જેટલા નજીક એટલી આપણામાં દયા અને કરુણાની ભાવના વધારે ઉદ્ભવે અને આખરે તો એ ભાવના જ આપણને સત્કમોનું ભાથું બાંધવાની પ્રેરણા આપતી હોય છે. શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાનો એક પરોક્ સંદેશ છે... કોઈપણ વ્ક્ત જયારે પણ જે વિચારે છે... એ જ બોલે છે અને એ જ કર્ કરે છે એનું ચિત્ત હમેશાં પ્રસન્ હોય છે! મનને પ્રસન્ રાખવા માટે ઉત્સહ, ખંત તથા પડકારો ઝીલવાની ક્મતાના ગુણો આવશ્ક છે. અન્ વ્ક્તનુ વર્ન જો આપણા મૂડને સ્વીંગ કરી શકતું હોય તો તેનો અર્ એવો થાય કે આપણી પ્રસન્તાની ચાવી બીજાના હાથમા છે! કામના સ્થળે થયેલ અણગમતી ઘટના કે નોકરીમા બોસે આપેલ ઠપકો જો ઘરે આવ્ય બાદ પણ આપણને મૂડલેસ રાખી શકતો હોય તો આપણી પ્રસન્તાની ચાવી આપણા હાથમા નથી એમ ચોક્કસ કહી શકાય. કોઈપણ ઘટના પ્રત્ય આપણો દ્રષ્ટકોણ કેવો છે તે ખૂબ જ મહત્ની બાબત છે. એકવાર એક સીનીયર સીટીઝન તેમના ફ્લટની બાલ્નીમા ં હીંચકા પર ઝુલતા ઝુલતા અખબાર વાંચી રહ્ય હતા. અચાનક નીચે કોમન પ્લટમા કરિકેટ રમતા બાળકોનો બોલ તેમના જ બેડરૂમની બારીનો કાચ તોડીને અંદર પડયો. બાળકો ડરના માર્યા સંતાઈ ગયા. કાકાએ ઉભા થઈને બોલ પકડીને બાલ્નીમાંથી જ મોટા અવાજે કહ્યુ... જેનો બોલ હોય એ લઈ જાય, હું કોઈને સજા નહિ કરું. આખરે એક દસેક વર્નો બાળક આગળ આવ્ય. કાકાએ હસતાં હસતાં બોલ નીચે ફેક્ય. પાડોશીએ આ દ્રશ્ જોયું. તેમણે પૂછયું “તમને ગુસ્સો કેમ ન આવ્ય? તમારા રૂમની બારીના કાચનુ ં નુકસાન થયું છે. તમારી જગ્યએ હું હોઉં તો આખી સોસાયટીને માથે લઉં.” “ભાઈ, જે નુકસાન થવાનું હતું એ તો થઈ જ ગયું છે... જો હું ગુસ્સે થાઉં તો કાચ તૂટવાના નુકસાન કરતા વધારે નુકસાન મને જ થાય... મારા શરીરને થાય.” ખુદના ઘરમા થયેલ નુકસાનને નજરઅંદાજ કરીને પણ એ કાકાએ મનની પ્રસન્તા ગુમાવી નહી. આવું વર્ન એ જ વ્ક્ત કરી શકે જેના મનની પ્રસન્તાની ચાવી ખુદના હાથમાં જ હોય. પ્રસન્તાને કોઈ ભવિષ્કાળ હોતો નથી. જો મારો બંગલો બનશે તો હું ખુશ થઈશ, જો મને મનગમતી નોકરી મળશે તો જ હું ખુશ થઈશ, જો હું વિદેશમાં જઈશ તો જ ખુશ રહી શકીશ... આ બધા જેટલા “જો” છે એ જ ખુશી મેળવવા માટે અડચણરૂપ છે. જીવનની દરેક ક્ણે નાની નાની વાતનો આનંદ ઉઠાવતા આવડે એનાથી નિરાશા અને હતાશા જોજનો દૂર રહે છે. ઘણીવાર ગમતી પ્રવૃત્તિઓમાંથી નાની નાની ખુશી મેળવી શકાય છે. જેમ કે વરસાદમાં પલળવું, લોંગ ડ્રઈવમાં નીકળી પડવું, મિત્રો સાથે ચાની ચૂસકી લેવી, ગમતી ફિલ્મ જોવી, ગમતું સંગીત સાંભળવું, ગમતી વ્ક્તની કંપનીમાં વન ડે પીકનીકમાં નીકળી પડવું... આ યાદી ઘણી લાંબી થઈ શકે છે. અમુક ખાધે પીધે સુખી હોય એવા લોકોનું મન આ બધું કરવાથી પણ પ્રસન્ રહી શકતું નથી કારણકે એમનું મન સતત આર્થિક ગણતરીઓમાં જ વ્યસ્ રહેતું હોય છે! શેરબજારનો ઇન્ડેક મોબાઈલમાં હોય એનો વાંધો નહી પણ સતત મનમાં રમતો હોય તો એ મન માટે હાનિકારક છે. ઘણીવાર કાંઈ જ કર્યા વગર પણ અનેક માણસો પ્રસન્નચત દેખાતા જ હોય છે ને? પ્રસન્તાને ભૌતિક સાધનોમાં શોધવાની જરૂર જ નથી. એ તો આંતરિક સંતોષમાંથી જ મળે છે. સ્વામી વિવેકાનંદનું જાણીતું ક્વટ છે... પ્રસન્તા એ જ સૌથી મોટી સાધના છે. (લેખક સાહિત્કાર છે.) પ્રતિભાવઃ [email protected] જો મનની પ્રસન્નતાનો આધાર બેક બેલેન્ હો ો જીવન ખોટી દિશામાં છે! જો પ્રફુલ્ કાનાબાર નવેમ્ર 13, 2026 (November 07 - November 13, 2026) મ જેમ આપણે પરિપક્ બનતા જઈએ, ઉંમર અને અનુભવો વધતા જાય તેમ તેમ આપણા માટે બાહ્ જીવન કરતા આંતરિક જીવનનું મહત્ત વધવા લાગે છે. બાળપણમાં આપણને આંતરદ્રષ્ટ કરવાની સૂઝ હોતી નથી. આપણા માટે બહાર બની રહેલી ઘટનાઓ જ સર્સ્વ હોય છે. આપણે વિચાર કરી શકતા નથી. વિશ્લેણ કરી શકતા નથી. પરંતુ જેમ જેમ મોટા થતા જઈએ તેમ તેમ આ ક્મતા વિકસતી જાય છે. કિશોરાવસ્થામાં અને યુવાનીમાં પણ આપણી વૈચારિક શક્ત ખીલી હોવા છતાંય તેનો ઉપયોગ આપણે નહિવત જ કરીએ છીએ. માત્ર કોઈ પરિસ્થિતિ અંગે કે પોતાની અંગત બાબતો અંગે નિર્ય કરવા સિવાય આપણે ભાગ્ય જ વૈચારિક શક્ત વાપરીએ છીએ. પરંતુ જયારે આપણે વધારે પૌઢ થઈએ, પરિવાર વિકસાવીએ, સમાજમાં સંસર્ વધારીએ ત્યાે આપણા માટે દરેક બાબતનું વિશ્લેણ કરવું આવશ્ક બને છે. ધીમે ધીમે આપણે બહારની દુનિયા કરતાં પણ વધારે આંતરિક દુનિયા તરફ ધ્યન આપવા મંડીએ છીએ. આવું વૃદ્ધવસ્થામાં વધારે થતું જોવા મળે છે. પરંતુ વાસ્તવમાં તેને ઉંમર કરતા પરિપક્તા સાથે સાંકળવું વધારે યોગ્ છે. બુદ્ અને મહાવીર ભગવાન પોતાની અંતર્દ્ષ્ટના આધારે યુવાન વયે જ બાહ્ દુનિયાના મિથ્યપણાને સમજી ગયેલા. તેમને અહેસાસ થઈ ગયેલો કે આ રાજપથ અને મહેલ બધું જ માયા છે. આંતરિક સમૃદ્ધ વિકસાવવી અગત્ની છે. જે કઈ આપણી આસપાસ બની રહ્યુ છે તે એક રીતે તો રમકડાં જેવું છે. જે રીતે આપણે બાળકને રમકડાં આપીને ખુશ રાખીએ છીએ તેવી જ રીતે આપણે મોટા થઈને બીજા પ્રકારના રમકડાંથી ખુશ રહીએ છીએ. પરિણામે આપણુ આ બધા ઘર, ગાડી, પરિવાર, પૈસા જેવા રમકડાં સાથે રમવું એટલું જ હાસ્યાસ્પદ છે જેટલું કોઈ બાળક માટીના રમકડાં સાથે રમીને ખુશ થાય છે. તે નાના નાના ઢીંગલા ઢીંગલીઓના લગ્ કરાવે છે. તેમના માટે ભોજન બનાવે છે. ઘર વસાવે છે. તેમને કપડાં પહેરાવે છે. શું આપણે આખી જિંદગી આવું જ નથી કરતા? બસ ઢીંગલા ઢીંગલી બદલાઈ જાય છે, માટીના ઘરની બદલે સિમેન્ના ઘર આવી જાય છે, રમકડાંની ગાડીની બદલે મોટી ગાડી આવી જાય છે. પરંતુ આ રીતે માત્ર બાહ્ દુનિયામાં તલ્લન થઈને જીવન પસાર કરવું એ આપણો ઉદેશ્ નથી. આપણે કોઈ હેતુસર આ દુનિયામાં આવ્ય છીએ. આપણો જન્ માત્ર એક અકસ્માત નથી. તે માત્ર એક ઘટના નથી. પરંતુ સૃષ્ટની રચનાનો એક હિસ્સો છે. તેની સાથે કોઈ ઉદેશ્ સંકળાયેલો છે. તેને સમજવો આવશ્ક છે. માત્ર રમકડાંથી રમીને આ દુનિયાથી જતા રહેવું એ બાલિશ કહેવાય. આપણે જીવનમાં યોગ્ સમયે પરિપક્તા વિકસાવવી આવશ્ક છે. એ પરિપક્તાના આધારે અંતર્દ્ષ્ટને વધારે અસરકારક બનાવવી પણ જરૂરી છે. માત્ર જીવનના બૃહદ ઉદેશ્ જ નહિ પરંતુ તેને પામવાના માર્ અંગે પણ વિચાર કરવો જરૂરી છે. જયારે વ્ક્તની સમજશક્ત વિકસે છે, તેનામાં પરિપક્તા આવે છે, ત્યાે બહારના ઘોંઘાટ સમી જાય છે અને આંતરિક સંગીતનો સુર ગુંજવા લાગે છે. બહારની ધમાલ અને મસ્તી એટલું મહત્ત રાખતા નથી જેટલી આંતરિક શાંતિ રાખે છે. બહારના વિશ્વમાં મળતા માન સન્મન કરતા સ્વયંની સૂઝ અને સમજણ વધારે વહાલા લાગે છે. એક પ્રોફેસર સાહેબે જયારે નોકરીની શરૂઆત કરી ત્યાે તેમને વિદ્યાથીઓની વાહવાહ સાંભળવી બહુ ગમતી પરંતુ જેમ જેમ તેમની આંતરિક સમજ વિકસતી ગઈ તેમ તેમ તેઓ બાહ્ સ્વીકૃતિને બદલે આંતરિક પ્રતિભાવોને વધારે મહત્ત આપવા લાગ્ય. જેમ જેમ આપણી પ્રાથમિકતા બદલાતી જાય તેમ તેમ આપણી ઉર્જાનો પ્રવાહ પણ બદલાય છે. બહાર વહેવાને બદલે હવે ઉર્જાનો સંચાર અંદર થાય છે. આંતરિક સમૃદ્ધ વધારે મહત્ત રાખે છે બાહ્ દેખાવ કરતા. માટે જ આપણી પરિપક્તા સાથે આપણે બહાર કરતા અંદર વધારે જોઈએ છીએ. બાહ્ દુનિયામાં આપણી શોધ પુરી થાય છે અને આંતરિક દુનિયામાં શરુ થાય છે. “અધ્યત્ને આપણી આસપાસની સમૃદ્ધ સાથે કોઈ સંબંધ નથી. તેનો આધાર આપણે સ્વયં સરજેલી આંતરિક સમૃદ્ધ પર છે.” – સદગુરુ (લેખક બોસીવિઆ સ્થિત ભારતીય રાજદૂત છે અને સાહિત્યપ્રમી, તત્વચંતન લેખનના અભ્યસુ છે.) ( પ્રતિભાવઃ [email protected]) આં રિક જીવનનું મહત્ત ઉંમર સાથે વધું જા છે જે રોહિ વઢવાણા

RkJQdWJsaXNoZXIy NjI0NDE=