આપણે બીમાર થઈએ ત્યરે ડોક્ટર પાસે જઈએ, ડોક્ટરે કાગળ પર પ્રિસ્ક્રિપ્શન લખી આપે અને આપણે મેડિકલ સ્ટો ર પરથી દવા લાવીને ગળી જઈએ - આ એક સામાન્ દિ નચર્યા છે. આપણે ક્યરેય એ દવા પાછળનું ગણિ ત સમજવાનો પ્રાસ કરતા નથી, પરંતુ ુંઆપણે ક્યરેય એવું વિ ચાર્ુ છે કે જે નાની સરખી ગોળી આપણે ગળી જઈએ છીએ, તેને રિસર્ લેબોરે રીના ે્ટ ટ્યબમાંથી નીકળીને આપણા ઘરની દવાની સબ સલામત અમારી સુધી પહોંચવામાં સરેરા કે લો સમય લાગે છે? તબીબી વિ જ્ઞનનો ઇતિ હાસ સાક્ષ છે કે એક નવી દવાની ોધથી લઈને તેને બજારમાં લાવવા પાછળ સરેરા ૧૦થી ૧૨ વર્નો અથાક સમયગાળો અને ૧ થી ૨.૬ અબજ ડોલર (આ રે ૮ થી ૨૦ હજાર કરોડ રૂપિ ા)નો અકલ્નીય ખર્ થાય છે. હવે જરા કલ્ના કરી જુઓ કે જે કામમાં વૈજ્ઞાનિકોની આખી પેઢી ખપી જતી હતી, તે જ કામ જો કોઈ આર ટિફિશિ લ ઇન્ટેલિ જન્ (એઆઈ) કે સુપર કમ્્યુટર માત્ર થોડા અઠવાડિયા કે મહિ નાઓમાં પૂૂ કરી દે તો ું થાય? સાંભળવામાં આ કોઈ હોલિ વૂડની સાયન્ ફિ ક્શન ફિલ્ની વાર્તા લાગે, પણ વાસ્તવમાં વૈશ્વિક આરોગ્ ક્ષેત્ર આ ઇતિ હાસ રચાવવાની તૈયારી થઈ ચૂકી છે. અમેરિકાના મેરીલેન્ રાજ્ના સિ લ્ર સ્પ્રિંગ હેરમાં દુનિ ાની સૌથી શક્તિ ાળી અને પ્ભાવ ાળી દવા નિ ામક સંસ્થા યુએસ ફૂડ એન્ ડ્રગ એડમિનિસ ટ્રેશને ગુપ્ અને અત્યત મહત્પૂર્ બેઠક યોજી હતી. આ પરિષદનો મુખ્ એજન્ડ જ એ રાખવામાં આવ્ય હતો કે દવાઓની ોધ અને વિ કાસમાં એઆઈનો ઉપયોગ કેવી રીતે વધારવો અને તેના માે કયા વૈશ્વિક નિ મો ઘડવા. આ સમાચાર ભારતમાં વસતા સાધારણ માનવી માે ા માે અત્યત મહત્ના છે? કારણ કે જ્યરે અમેરિકાનું એફડીએ કોઈ દવા કે નવી ેકનોલોજીને લીલી ઝંડી આપે છે, ત્યરે તેની સીધી અને વ્યપક અસર આખી દુનિ ાના ફાર્ ્યુટિકલ મારકે પર પડે છે. ભારતને સક્મ રીતે ‘દુનિ ાની ફાર્સી' ગણવામાં આવે છે, કારણ કે આપણે સમગ્ર વિશ્વને મો ા પાયે સસ્તા દરોની જેનેરિક દવાઓ સપ્લા કરીએ છીએ. જો એઆઈના આગમનથી દવા બનાવવાની પદ્ધતિ ઓ અને પે ન્ટ સિ ્ટમ બદલાઈ જાય, તો ભારતીય દવા ઉદ્યગ અને દે ના સામાન્ મધ્મ વર્ના ખિસ્સા પર તેની સીધી અને ઊંડી અસર પડે . અત્યર સુધી એઆઈનો ઉપયોગ માત્ર ઈમેઈલ લખવા, તસવીરો બનાવવા કે ચે જીપી ી સાથે રમુજી વાતો કરવા માે કરતા હતા, પરંતુ તબીબી ક્ષેત્ર એઆઈનો અર્ સંપૂર્પણે અલગ અને ગંભીર છે. જ્યરે કોઈ નવી બીમારી આવે છે, ત્યરે વૈજ્ઞાનિકો તેના ઇલાજ માે લાખો રસાયણોની તપાસ કરે છે. માનવ મગજ અને પરંપરાગત કમ્્યુટરો માે આ લાખો ક્તાઓને ચકાસવામાં દાયકાઓ નીકળી જાય છે. એઆઈ આ સમયને અદભુત રીતે ઘ ાડી દે છે. તે માત્ર કલાકોમાં અબજો કોમ્બિને ન સ્કેન કરીને બતાવી કે છે કે કયું કેમિ કલ કયા વાયરસ કે રોગ પર સૌથી ચોક્કસ અસર કરે . પરંતુ વાત આ લી સરળ નથી. જે રીતે એઆઈ સામાન્ ચે માં ખો ી માહિ તી આપી દે છે, જેને ેકનોલોજીની ભાષામાં ‘હેલ્યુસિને ન' કહેવામાં આવે છે, વિ ચારો કે જો એઆઈએ દવાના ફોર્મ્લામાં આવી જ કોઈ ગંભીર ભૂલ કરી દીધી તો ું થે ? કોઈ ખો ા ઈમેઈલથી કોઈની કારકિરદી બગડી કે છે, પરંતુ કોઈ ખો ી દવાથી કોઈ નિર્દોષનો જીવ જઈ કે છે!. દવાની દુનિ ાના આ સમગ્ર ખેલને સમજવા માે આપણે સૌથી પહેલા એ સમજવું પડે કે અત્યર સુધી એક નવી ગોળી કે સિ ૨૫ આપણા સુધી કેવી રીતે પહોંચતી હતી. ફાર્ ્યુટિકલ રિસર્માં મુખ્ત્વ ત્રણ મો ા તબક્કા હોય છે. પહેલું - લેબોરે રીમાં કેમિ કલ્ની છ ણી અને પ્રણીઓ પર પ્ર-ક્લિનિ કલ ટ્રાલ્. બીજું - માણસો પર કરવામાં આવતા ત્રણ અલગ-અલગ તબક્કાના ક્લિનિ કલ ટ્રાલ્. અને ત્રીજું - સરકારી સત્તવાળાઓ પાસેથી મેળવવામાં આવતી મંજૂરી. વિશ્વ વિ ખ્યત મેડિકલ જર્લ ધ લેન્સેટ’ના અભ્યસ મુજબ, આ સમગ્ર સં ોધનમાં સફળતાનો દર માંડ ૧૦ કા જે લો જ હોય છે. એ લે કે જો કોઈ ફાર્મા કપની ૧૦૦ સંભવિ ત દવાઓ પર રિસર્ રૂ કરે, તો તેમાંથી માત્ર 10 દવા જ બજાર સુધી પહોંચી કે છે, બાકીની ૯૦ દવાઓ વચ્ચના કોઈક તબક્કે નિ ષ્ળ નીવડે છે. હવે ફાર્મા કપનીઓ નિ ષ્ળ ગયેલી ૯૦ દવાઓ પાછળ વેડફાયેલા અબજો ડોલરની ભરપાઈ પણ પેલા સફળ થયેલા ૧૦ કામાંથી જ વસૂલે છે! આ જ કારણસર કેન્ર, અલ્ઝઈમર કે દુર્ભ બીમારીઓની દવાઓ એ લી બધી મોંઘી હોય છે કે મધ્મ વર્નું આખું બજે ખોરવાઈ જાય છે. અહીં જ એનટ્ર થાય છે સિ કોન વેલીની જાયન્ટ ે કનોલોજી કપનીઓની. ગૂગલની પેરન્ટ કપની આલ્ફબે પાસે ‘આલ્ફાોલ્’ નામનું એક ક્રાંતિકારી એઆઈ મોડેલ છે, જેણે બાયોલોજીની દુનિ ામાં તહેલકો મચાવી દીધો છે. આ મોડેલે માનવ રીરમાં આવેલા લગભગ તમામ પ્રોટીનના જટ લ બંધારણની ચોક્કસ આગાહી કરી આપી છે. આનાથી વૈજ્ઞાનિકોને એ સમજવામાં મદદ મળે છે કે કઈ બીમારી પર કર્ુ કેમિ કલ કામ કરે . પરિણામે, જે સં ોધન ૧૦ વર્ લેતું હતું તેને ૨ વર્માં સમે ી કાય છે. કપનીઓનું માનવું છે કે આનાથી દવા બનાવવાનો ખર્ અડધો થઈ જે , પરંતુ ુંઆ બચતનો લાભ ખરેખર દરદીઓને મળે ? એ એક મો ો પ્શ્ન છે. નિ ષ્ણતોમાં બે ફા ા પડી ગયા છે - આ ાવાદ વિ રુદ્ધ ગંભીર આં કાઓ. આ વિ પર વૈશ્વિક તબીબી ક્ષત્રના નિ ષ્ણતો સ્પષ્ટપણે બે જુથમાં વહેચાયેલા જોવા મળે છે. એક વર્ એવો છે જે તેને તબીબી વિ જ્ઞનનો સુવર્કાળ ગણાવી રહ્ય છે, જ્યરે બીજો વર્ નૈતિ કતા અને દરદીઓની સુરક્ષને લઈને ભયભીત છે. વોશિં ગ્ટન ડીસીના જાણીતા હેલ્ પોલિ સી એક્પર્ ડૉ. થોમસ જેમ્ને આ અંગે ચર્ચા કરતા જણાવ્યુ હતું કે, આપણે મેડિકલ સાયન્ના ઇતિ હાસના સૌથી રોમાંચક તબક્કામાં જીવી રહ્ય છીએ. એઆઈ કોઈ જાદુઈ છડી નથી, પણ ડે ા પ્રસેસ કરવાની એક અલટ્ર-સ્પીડ મ ીન છે. જે સં ોધન કરવામાં વૈજ્ઞાનિકોની આખી જિં દગી વિ તી જતી હતી, તે હવે મહિ નાઓમાં થઈ રહ્યુ છે. એફડીએની આ બેઠક એ લા માે મહત્ની છે કારણ કે નવી ેકનોલોજીને સ્વીકારવા માે આપણે જૂના જમાનાના કાયદા બદલવા પડે . જો આપણે યોગ્ નિ મન રાખી કીએ, તો આગામી પાંચ વર્માં કેન્ર જેવી અસાધ્ બીમારીઓના અત્યત સસ્તા અને સચો ઇલાજ આપણી પાસે હે . સામે પક્ષ, ઉતાવળમાં લેવાનારા નિર્ ો સામે ચેતવણી આપતા નવી દિ લ્હના બાયોએવિ ક્ અને ફાર્ ્યુટિકલ રેગ્યલે ન નિ ષ્ણત પ્રોે સર આનંદ કૃષ્ન અલગ દ્રષ્ટ કોણ રજૂ કરે છે, સમ ્ય એઆઈની ઝડપ સાથે નથી, સમ ્ય તેની બ્લક-બોક્ પ્કતિ સાથે છે. એઆઇ ઘણીવાર એ સ્પષ્ટ નથી કરી કતું કે તેણે કોઈ ચોક્કસ કેમિ કલ ફોર્મ્લા કેવી રીતે ોધી. . જો કોઈ એઆઈ મોડેલે નવી દેવાની ભલામણ કરી અને રૂઆતમાં તે સાર્ક લાગી, પરંતુ દસ વર્ પછી દરદીઓ પર તેની કોઈ ભયાનક આડઅસર સામે આવી, તો તેની જવાબદારી કોની ેકનોલોજી કપનીની કે ફાર્મા કપનીની. જ્યા સુધી જવાબદારીના કડક કાયદા ન બને, ત્યા સુધી માનવ રીરને એઆઈના અજમા નું સાધન ન બનાવી કાય. સવાલ એ છે કે, ું વર્માન કાયદા આ ઝડપ ઝીલવા તૈયાર છે?: દુનિ ાભરની સરકારો સામે આ સમયે સૌથી મો ો પડકાર એ છે કે ેકનોલોજી રોકે ની ગતિ એ ભાગી રહી છે અને કાયદા કાચબાની ગતિ એ ચાલી રહ્ય છે. પરંપરાગત રીતે કોઈ દવાને મંજૂરી આપવા માે સરકારો કપનીઓ પાસે વર્ષનો ક્લિનિ કલ ડે ા માગે છે, પરંતુ જો કોઈ ેક કપની એવું કહે કે અમારી દવાનું ટ્રાલ કોઈ જીવંત માણસ પર નહીં પરંતુ કમ્્યુટર સિ મ્યલે ન (વર્ચ્અલ હ્યમન બોડી) પર કરવામાં આવ્યુ છે અને તે સંપૂર્પણે સુરક્ષિત છે, તો ું સરકાર તેને બજારમાં વેચવાની પરવાનગી આપે ? ભારતના સંદર્માં વાત કરીએ તો આપણા દે માં ‘સેન્ટલ ડ્રગ્ સ્ટા ન્ડર્ કટ્રલ ઓરગેનાઈઝે ન” દવાઓને મંજૂરી આપે છે. ભારત સરકાર આ સમયે એક મો ા દોરાહા પર ઊભી છે. એક તરફ આપણને દે માં રોકાણ જોઈએ છે અને આપણે ઈચ્છએ છીએ કે વૈશ્વિક ેક કપનીઓ ભારતમાં પોતાના એઆઈ રિસર્ સેન્ટર ખોલે. બીજી તરફ, આપણી પાસે ૧૪૦ કરોડ લોકોની સુરક્ષની જવાબદારી છે. જો અમેરિકાનું એફડીએ નવા નિ મો બનાવે , તો ભારતે પણ પોતાના ડ્રગ્ એન્ કોસ્મેટ ક્ એક્ટમાં મો ા સુધારા કરવા પડે . તબીબી વિ જ્ઞનના તજજ્ઞનું માનવું છે કે વર્ ૨૦૩૦ સુધીમાં તબીબી ક્ષત્રનું આખું ચિ ત્ર બદલાઈ જે . અત્યરે ું થાય છે? જો તમને તાવ કે માથાનો દુઃખાવો હોય અને બીજા કોઈ વ્યક્તને પણ તે જ તકલીફ હોય, તો બંનેને એક સરખી પેરાસી ામોલ આપી દેવાય છે, પરંતુ દરેક માણસનું રીર, તેનું ચયાપચય અને જીન્ અલગ હોય છે. આગામી વર્ષમાં એઆઇની મદદથી “પર્નલાઈઝ્ મેડિસિ ન' (વ્યક્તગત દવાઓ)નો યુગ રૂ થે . જ્યરે તમે ડૉક્ટર પાસે જ ો, ત્યરે તેઓ માત્ર તમારા લક્ણો જ નહીં જુએ, પરંતુ તમારી સ્માર્વોચનો હેલ્ ડે ા અને જેનિ ીક પ્રોાઇલ એઆઈ સિ ્ટમમાં નાખે . એઆઈ ક્ણવારમાં એક એવી ફોર્મ્લા તૈયાર કરે જે ફક્ અને ફક્ તમારા જ રીર માે બનેલી હે . આનાથી દવાઓની આડઅસર લગભગ ૂન્ થઈ જે . અલબત્, આવનારા સમયમાં જ્યરે પણ તમે કોઈ નવી કે મોંઘી દવા ખરીદો, ત્યરે તેના વિે થોડી જાણકારી ચોક્કસ રાખો. આપણી તબીબી માહિ તી અને ડે ા પ્રઇવસી અંગે સભાન રહો, કોઈ પણ અજાણી હેલ્ એપ કે વેબસાઈ પર પોતાના રિપોર્ટ્ અપલોડ કરતા બચો અને ડૉક્ટર પાસે હંમે ા જેનેરિક વિ કલ્પ અંગે પૂછપરછ કરો. ભારત સરકારની જન ઔષધિ પરિયોજના' જેવી યોજનાઓ સસ્તા દરે ગુણવત્તાુક્ દવાઓ ઉપલબ્ કરાવે છે. અંતમાં તો વાત એ લી જ છે કે કમ્્યુટર આપણને અદ્ભુત દવાની ફોર્મ્લા આપી કે છે, પરંતુ દરદીના મનમાંથી રોગનો ભય દૂર કરીને તેને સાજા થવાનો આત્મવિશ્વસ તો એક જીવંત ડોક રનો માનવીય સ્પર્ અને સંવેદના જ આપી કે છે. નફાની આ આંધળી દોડમાં માનવતા પાછળ ન રહી જાય એ જ આજના સમયની સૌથી મો ી અપેક્ષ છે. (સૌજન્ય લોકસત્ત-જનસત્ત દૈનિ ક) પ્રતિભાવઃ
[email protected] મંતવ્ય 3 Disclaimer: Gujarat Times makes no warranties or representations as to the accuracy of the content and assumes no liability or responsibility for any error or omission in the content. Gujarat Times is not responsible or liable for any claims made in advertisements or classifieds. Any questions or comments concerning advertisements or classifieds within this newspaper should be directed to the advertiser. The views, advice, opinions, and information in letters to the editor, analysis section, legal section or any other article in this publication are those of the writers and do not necessarily represent those of Gujarat Times. Published weekly, Founded in 1999 Dr. Sudhir M. Parikh Founder, Chairman & Publisher Hasmukh Barot Editor-in-Chief Ilayas Quraishi Chief Operating Officer Darshana Gandhi Financial Controller Digant Sompura Consulting Editor Shailu Desai Sub-Editor Bhailal M. Patel Executive Vice President Jim Gallentine Business Development Manager-US Sonia Lalwani, Shahnaz Sheikh, Advertising Sales Hervender Singh, Circulation Manager Shailesh Parikh, California Correspondent Subhash Shah, Texas Correspondent Corporate Office 1655 Oak Tree Road, Suite # 155 Edison, NJ 08820 Tel: (212) 675-7515 • (718) 784-8555 Fax: (212) 675-7624 E-mails
[email protected] [email protected] [email protected] [email protected] Website: www.gujarattimesusa.com Chicago Bureau 8846 Lavergne Ave. Skokie, IL 60077 Tel: (773) 856-0545 • (773) 856-3445
[email protected] California Bureau 650 West Vermont Ave., Unit # 46 Anaheim, CA 92805 Natu Patel Tel: (818) 430-6950 Texas Bureau , Subhash Shah 4601 Hershy ln, Plano, TX 75024 Tel: (510) 449-8712 Ahmedabad Bureau Parikh Worldwide Media Pvt. Ltd. 303 Kashiparekh Complex, C.G.Road, 29 Adarsh Society, Ahmedabad 380009 M: +91 968 702 6886 , Tel: 079-26446947 Gujarat Times (USPS 017-787) is published weekly by Parikh Worldwide Media, LLC Annual subscription $48. Periodicals postage paid at Edison N.J. and at additional mailing offices. Postmaster: Send address changes to Gujarat Times Parikh Worldwide Media, LLC 1655 Oak Tree Road, Suite # 155, Edison NJ 08820 Copyright © 2026, Gujarat Times નવેમ્બર 13, 2026 (November 7 - November 13, 2026) દીપક આશર AIનો નવો ડર કે વરદાન? દસ વર્માં નતી દવા હવે એઆઈ માત્ર થોડા દિવસોમાં નાવશે?