જાન્યુઆરી 2, 2026 (December 27 - January 2, 2026) S18 વિશેષ દિલીપ લહેરી અને સ્મિતા લહેરી પ્રવીણભાઈએ જીવનનાં ૮૦ વર્ સારી રીતે તંદુરસ્ જીવન જીવી પૂર્ કર્ાં તે ઈશ્વરની કૃપા અને વડીલોના આશીર્વાદ. પ્રવીણભાઈનું જન્મસ્થળ રાજુલા (સૌરાષ્ટ્ર) છે. નાના એવા ગા ાં જન્મેલા ભાઈએ પોતાની ટેલેન્ ત ા હેનત અને નોબળ ી જીવન ાં ખૂબ જ પ્રગતિ કરેલ છે. પ્રવીણભાઈ ારા ોટા ભાઈ છે. તે ની સાે નાનપણ ાં ઘણાં વર્ રહેવાનું ેલ. રાજુલા અ ારું વતન. ોટું ઘર અને ોટા બાપુજી (કનુભાઈ) ભાભુ રાજુલા રહે. કનુભાઈને અ ો ોટા બાપુજી અને તે ના નાનાભાઈ ારા પિતાશ્ર અુ ભાઈને અ ો બાપુજી કહેતા. બંને ભાઈઓનાં નાનાં ોટાં ૧૧ સંતાનો હતાં. જે બધાને રાજુલા જાફરાબાદ ભણવાનું રહેતું એટલે અ ારો ોટો પરિવાર રાજુલા વસવાટ કરતો હતો. ારાં પૂ. બાપુજી-બા હુવા ઘર ત ા લાટીનો વહીવટ સંભાળતાં તે હુવા રહેતાં. ોટા બાપુજી (કનુભાઈ) સ્વતંત્ર સેનાની આરઝી હકૂ તના સૈનિક તે જ નાની ઉં ર ાં ગાંધીજી સાે આઝાદીની ચળવળ ાં ભાગ લેતા હતા. બંને ભાઈઓ ધંધા ાં સાે હતા. ોટાભાઈ દિનેશભાઈ અ ારી સાંભરણ ાં ધંધા ાં પહેલ વહેલા રસ લેતા ા. નરેનદ્રભાઈ અને હરકિશનભાઈએ જાફરાબાદ બોર્િંગ ાં રહીને એસ.એસ.સી. સુધી અભ્યસ કરેલ. અત્ર અ ારી સાે ોટાભાઈ તરીકે પ્રવીણભાઈ રહેતા હતા. રાજુલા શશીભાઈ, હું, બિપિન, અનસૂયાબહેન, પ્રફુલા વગેરે રહીને ભણતાં હતાં. પૂ. પ્રવીણભાઈ ાર્દર્ન આપતા. પ્રવીણભાઈ સાે ઘણાં વર્ રાજુલા રહેવાનુ ું. પ્રવીણભાઈ પહેલે ી શિસ્બદ્ધ રીતે અ ો બધાને રહેવા તે જ પ્ર ાણિકતા ી પોતાનું કા બધાએ પોતે જ કરવું વગેરે સ જાવતા તે ભૂલી શકાય તે ન ી. રાજુલા ી એસ.એસ.સી. કરી પ્રવીણભાઈ ુંબઈ ભણવા ાટે ગયા. નરેનદ્રભાઈ અને હરકિશનભાઈ બંને ુંબઈ બોર્િંગ ાં સાે રહી ેડિકલ ાં ભણતા હતા. હવે પહેલે ી તે ના પિતાશ્રનો આગ્રહ હતો કે પ્રવીણભાઈ આઈ.એ.એસ. ાય એટલે તેઓ પણ ું બઈ ભણવા ાટે ગયા. શાળાકીય અભ્યસ રાજુલા તે જ ઉચ્ચ અભ્યસ ુંબઈ પૂર્ કરીને ભારતીય પ્રશાસન સેવા ાં જોડાયા. ુંબઈ નિવાસી ગનભાઈ ચિતલીયાની સુપુત્ર નીલાબહેન સાે લગ્નગ્રં ી જોડાયા. તેઓને બે સંતાનો ાં ચિરાગભાઈ ત ા પ્રતીક્ષબહેન છે. હાલ અ દાવાદ ાં સહુ સહપરિવાર રહે છે. પ્રશાસન સેવા ાં જોડાઈ લહેરી પરિવારનું ગૌરવ અને ગુજરાતી સ ાજને પ્રેરણા આપતા સચિવાલ ાં વિવિધ વિભાગોના અને પાંચ ુખ્યમંત્રઓના સચિવ અને છેલ્લ ગુજરાત રાજ્ના ચીફ સેક્રટરી તરીકે તે ણે સેવા આપેલ છે. અ ારા લહેરી પરિવાર ાટે તે ણે પ્ર નાં પુષ્પો બિછાવ્યા છે. જીવન ાં દરેક ક્ષેત્રાં તે ની આવડત, કોઠાસૂઝ, નાના ાણસોના પ્રશ્ન સાંભળી ાયોગ્ કરવાની રીતને કારણે આજે પણ લહેરીસાહેબ ગુજરાત રાજ્યમાં આગવી ઓળખ ધરાવે છે. પરિવાર ાટે તો પ્રશંસાપાત્ સેવા આપી છે. ારાં પત્ન સ્મિતાની તબિયત હુવા ાં બગડી અને તાત્કાલક અ દાવાદ લઈ ગયા ત્યરે તુરંત જ ેડિકલ ટ્રીટે ન્નું ગોઠવી દીધું, ટ્રીટે ન્ પૂરી ઈ ત્યા સુધી ખૂબ જ ધ્યન રાખ્યુ એ કે ભૂલી શકાય! ગુજરાત રાજ્ના વહીવટ ાં ખૂબ ોટી જવાબદારી સંભાળતા પણ પરિવારનું કા ખૂબ જ રસ લઈને કરેલ છે અને હજુ પણ કરતા રહે છે. આજે ૮૦ વર્ પૂર્ કરેલ હોઈ તેઓ હજુ પણ લાંબું જીવન જીવે તેવી ભગવાન પાસે અે પ્રાર્ના કરીએ છીએ. (લેખક પી. કે. લહેરીના ભાઈ-ભાભી છે.) (સાભાર ઃ અંતરંગ પુસ્ક) પ્રતિભાવઃ
[email protected] પૂ. પરિવાર ાટે પ્રેમનાં પષ્પો ઃ લહેરી ઈ ગેરકાયદે ત ારાં “ઘર” ાં ઘૂસી જાય, પકડાઈ જતાં ત્યાંથી તે ને બહાર કાઢવા ાં આવે, એ વખતે આ ‘બહાર’ કાઢવાની પ્રક્રિા ાં ાન- સન્માનની અપેક્ષ રાખી જ ન શકાય. ગેરકાયદે કોઈ ભારતીયના ઘર ાં કે ભારત દેશ ાં પ્રવેશ કરવો એ ગુનો છે અને પ્રવેશ કર્યા પછી ત્યા રહી જવું તે ોટો ગુનો છે. ાનવતાના ધોરણે વ્વહાર ાં સરળતા તે જ સગવડતા રાખી શકાય. કેદી પણ ાનવી છે. ગુનેગાર પણ ાનવી છે. ગુનાની સજા કાપીને બહાર આવનાર પણ ાનવી છે. આ બધાં સાે ાનવીય વર્ન વું જોઈએ. પણ આ બધી વ્ય્તઓ આની હક ી ાંગણી કરે તે યોગ્ ન ી. ગુનો કરેલો છે. ગુનો સાબિત ેલો છે. બચાવની કોઈ શક્તા ન ી. સંતાઈ જવાની પ્રક્રિાને નિષ્ફળ ગઈ છે. પકડાઈ ગયાં છો. હવે ાનવતાની વાત યાદ આવી. જ્યરે ગુનો કરવા ાં આવેલો ત્યરે ાનવતા ક્યા ગઈ હતી? ગુનાની ગંભીરતા ભિન્ ભિન્ પ્રકારની હોઈ શકે. પ્રત્યક ગુનો સ ાજને ચોક્કસ ાત્રામાં નકારાત્મકતા ી પ્રભાવિત કરી શકે. પ્રત્યક ગુનો સ ાજનાં કેટલાંક તંદુરસ્ તાણાવાણાને નુકસાન પહોંચાડે જ. પ્રત્યક ગુનો વધતાં ઓછાં અંશે ાનસિક, આર્થક, શારીરિક, સા ાજિક, રાજકીય, ધાર્મક, વ્ય્તગત કે રાષ્ટ્રીય ાળખાને અસર કરે જ. આ અસર વધતી ઓછી હોઈ શકે. સ પસાર તાં આ અસરની અસર પણ વધતી ઓછી ઈ શકે. આ અસર લાંબા ગાળે ક્યાક સકારાત્મક પરિણા પણ આપી શકે. એ પણ બની શકે કે આજે જેને ગુનો ગણવા ાં આવે છે તે કાલે કોઈ નવાં કાયદા દ્વરા ાન્ પરિસ્થિતિ પણ ગણાય. આ બધી જ વાત સાચી, પરંતુ જ્યરે ગુનો ગુનો હોય છે ત્યરે તો તે ગુનો જ હોય છે. તે વખતે ગુનાનાં નિર્ધારણ ાટેનાં પરિબળો ાર્ જ હોય. તે વખતે ગુનો રોકવા ાટે જે ાળખું તૈયાર કરવા ાં આવે તેની પાછળ સકારાત્મક ભાવ જ છુપાયેલો હોય. તેવા સંજોગો ાં, ગુનો ન કરવો એ જ યોગ્ સ જ ગણાય. છતાં પણ જો ગુનો કરવા ાં આવે તો સજા ાટે તો તૈયાર રહેવું જ પડે. એ વખતે પછી “ફાઈવ સ્ટર” વ્વહારની-સજાની અપેક્ષ ન રખાય. કોઈના ઘર ાં જબરજસ્તીથી બેસી જવું, તે વખતની ત્યાની પ્રવર ાન પરિસ્થિતિનો કોઈપણ પ્રકારની ં જૂરી વગર વ્ય્તગત ઉપયોગ કરવો, અન્ની સંભાવનાને હાની પહોંચાડવી, ગેરકાયદેસર પ્રવેશ પ્રકાશિત ન ાય તે ાટે અન્ ગેરકાયદેસર કારયોને ાન્ રાખવા અને તે ના સંમિલિ ત વું, સ્થાનિક સ ાજને ાન્ ન હોય તે પ્રકારનું સંસાધનાત્મક દબાણ વધારવું - આ બધી બાબતો ી આપણા પોતાના ઘર ાં કાયદેસર રહેનાર વ્ય્તઓને નુકસાન તું જ હોય. એ ન ી કે ગેરકાયદે ત ારાં “ઘર” ાં પ્રવેશનાર વ્ય્ત જબૂર હોય, આ તો તેની પસંદગી હોય છે. એ ન ી કે તેઓ પૈસે ટકે નબળી સ્થિત ાં હોય, અહીં ગેરકાયદે આવવા ાટે તેઓ લાખો રૂપિયા ખર્વા સમર્થ હોય છે. એ ન ી કે અહીં આવીને તે ને પોતાની ગૌરવશાળી ઓળખ સ્થાપવાની તક ળતી હોય છે, તે ને વ્વસ્થિત વર્ પર ીટ ન ળવા ી તેઓ બિન-ગૌરવશાળી કા કરવા ાટે પણ જબૂર બને છે. એવું ન ી કે પોતાના દેશ ાં તે ને અસુરક્ષતતાની ભાવના હોય છે, હકીકત એ હોય કે પોતાનાં દેશ ાં સંપૂર્તા ાં સુરક્ષત રહેવાની સંભાવના છે. એવું ન ી કે આ લોકોને કોઈ આ પ્ર ાણે કરવાં ાટે જબૂર કરે છે, તેઓ તો કોઈપણ સ્રૂપે બીજાના સંપન્ ઘર ાં જવાનું સપનું કોઈપણ રીતે સાકાર કરવા ાટે જ કાર્રત હોય છે. એવું ન ી કે તે ને પોતાનાં દેશ ાટે દદરૂપ વું છે, તે ની પસંદગી તો અન્નું “ઘર” હોય છે. પોતાના દેશ ાટે, કદાચ, તે ને તેટલો લગાવ પણ ન ી હોતો. બની શકે કે અનિચ્નીય કૌટુંબિક સ ીકરણોને કારણે અહીં ભારત ાં આવવું પડે. બની શકે કે કોઈ પ્રકારનું ાનસિક-સા ાજિક દબાણ હોય, જે તે કારણોસર ઉભાં ેલ આર્થક બોજાનાં નિવારણ ાટે આ એક ાર્ બાકી રહ્ય હોય, ક્ષમતા અનુસાર તક પ્રાપ્ કરવા ાટેની પ્રબળ આકાંક્ષ હોય, ચોક્કસ પ્રકારનાં ાનસિક આઘાત ાં ી બહાર નીકળવા દૂર જતાં રહેવું જરૂરી હોય, કોઈ ચોક્કસ પ્રકારનું વ્ય્તગત ખેચાણ વ્ય્તને તે તરફ લઈ જવા પ્રેરતું હોય-આ બધાં સંજોગો ાં પણ ધીરજ રાખી કાયદાની પ્રક્રિાનું અનુસરણ યોગ્ ગણાય. આ બધી બાબતો ાટે ‘પ્લન બી’ પણ તૈયાર હોવો જોઈએ. આ બધા ાટે તો હવે કાયદેસર ‘પ્લન સી’ અને ‘પ્લન ડી’ જેવી વ્વસ્થા પણ સંભવ છે. કારણ ગે તે હોય, ગેરકાયદે પ્રવેશ એ ગેરકાયદે પ્રવેશ છે. તે ગુનો છે. દલીલ એ કરી શકાય કે જ્યરે ઘર ાં-દેશ ાં કરોડો લોકો રહેતાં જ હોય ત્યરે બે-ચાર વધુ, તે ાં વાંધો શો છે, ગણિતની દ્રષ્ટિએ તર્ સ્વકારી શકાય, વ્વહાર ાં નહીં. એ પણ કહી શકાય કે બીજાનાં ઘર ાં ગેરકાયદે પ્રવેશી, ત્યા કા કરવા ી તે ઘરને પણ દદ તો ાય છે જ ને, પણ આ પ્રકારની દદની આવશ્કતા જ ન હોય તો! દલીલ એ પણ કરી શકાય કે જો સા ાજિક સ્રે સ્વકૃતિ ળી જતી હોય તો કોઈને શું વાંધો હોય, આ ાં સા ાજિક સ્વકૃતિનો પ્રશ્ ન ી, અન્ના ઘર ાં ગેરકાયદે પ્રવેશનો પ્રશ્ છે. સ ાજ તો કદાચ “શિક્ષ” કરવાની ક્ષમતા પણ ન ધરાવે. પ્રત્યક દલીલનું ખંડન શક્ છે. કારણ ગે તે હોય, પરિસ્થિતિ ગે તે હોય, અન્ કોઈ સંભાવના ન હોય તો પણ ગેરકાયદેસરની કોઈપણ પ્રકારની પ્રવૃતતિ યોગ્ ન જ ગણાય. આ બધું રાષ્ટ્રીય પરિપ્રેક્ષ્યાં સ જવું પડે. ભારતની વાત કરીએ તો અહીં જે ગેરકાયદેસર રીતે કેટલાંક અન્ દેશનાં નાગરિકો રહે છે તે કાલે ઉઠીને દેશની સ રસતા ાટે જોખ કારક બને તેની પૂરેપૂરી સંભાવના છે. ભારત ાં પણ ગેરકાયદેસર પ્રવેશ સાે ઝુંબેશ ઉઠાવવી જરૂરી છે. આ ઝુંબેશના ભાગરૂપે જો કોઈને હ કડી પહેરાવવાની જરૂર જણાય તો તે કરવું પૂરેપૂરું વ્યજબી છે. (લેખક વ્વસાયે આર્કિટેક અને કર્શીલ સાહિત્લેખન પ્ર ી છે.) પ્રતિભાવઃ
[email protected] કો હેં ત વાળા ભારત ાં ગેરકાયદે પ્રેશન નિષેધ જરૂરી ગેરકાયદે પ્રેશ