Gujarat Times

Magazine Section Gujarat Times January 16, 2026 સપ્તક સપ્તરંગી એટલે ગુજરા ી ખ્યાતનામ લેખકોથી ઓપ ો સત્તવશીલ અને સંસ્કરી વાચનથાળ ઉત્તરાયણઃ પં ગપર્નો જીવન સંદેશ રતીય સંસ્કૃતિનાં પ્રત્યેક પર્વો, તહ ારો, ઉત્સવો હિન્દુ યા ભારતીય કેલન્ડરની માસ-તિથિ મજબ મહદઅંશ ઉજ ાતા હોય છે. જમાં આપણાં ધર્, સંસ્કૃતિ, લોકર ાજ, લોકમાન્તા, લોકપરંપરા, શ્રદ્ધ ભક્ત ગર પ્રતિબિંબિત થાય છે, પરંત ઉત્તરાયણ યા મકરસંક્રતિનં લોકપ ભૌગોલિક સ્થતિ અનસાર ૧૪ જાન્યુઆરીના નિશચિત સ જ ઉજ ાય છે. ભૌગોલિક રીત આ સ સૂર્નં ઉત્તર તરફ અયન (ભ્રમણ) આરંભાતા સ લંબા ાની શારૂઆત થાય છે. પરિણામ પ્ર તિ અન માન સૃષ્ટિન સૂર્ની ઊર્જાશક્ત શષરૂપ સાંપે છે. આ કુદરતી પર ન શક્તન આ ારી, ઉમંગ- ઉત્સહ વ્યક કર ા પ્રજા સમૂહ આ પ ન ધ રીત ઉજ છે. ભારતના ધ રાજ્યના પ્ર શ- સ્તરમાં ધ જ્ઞતિ, જાતિ, કોમ, ધર્ના લોકો સહભાગીદારીથી આ પ સામૂહિક રીત ઉત્સહ-ઉમંગથી ઉજ છે. એ દૃષ્ટિએ આ પ સ પ્રજાનો બિનસાંપ્રદાયિક ઉત્સવ બની રહ છે, એ એની આગ ી શષતા છે. સૂર્યપાસના સા સ્નન-દાન-ધર્ કર ાનં આ ધાર્મિક પ છે. ઉપરાંત પરસ્રન તલ-ગોળ ે મોં મીઠું કરા નાર સામાજિક સમરસતાનં, તો સૂર્ની ગતિ-સ્થતિથી પર ત થતા ાતા રણન અનરૂપ જી નશૈલી બદલ ાનં આરોગ્પ પણ છે. પરંત સૌથી શષ તો જ્ઞતિ, જાતિ, ધર્ના ભ ભા ભૂલી પતંગોત્સવનો સહિયારો આનંદોલ્લસ માણ ાનં આનંદપ છે. શાળ આકાશ, પ ન અન પતંગ-દોર સા સંકળાયલ આ લોકપ પતંગોત્સવ દ્વરા માન જી નન કેે લા સં શ સાંપે છે! જી ન રણા પ્રાપ્ થયા છે! પ્ર તિએ ઉ તા પંખીનં સર્ન કર્ુ, એમાંથી રણા લઈ ૈજ્ઞાનિે માન બના ી આકાશ ઉ ાડ્ુ, તો પ્રજા સમૂહ સૂર્ની ઉર્જા શક્તન પોખ ા પતંગ બના ી, એન દોર સા બાંધી આકાશ ઉ ાડ્. યાંતરિક જી ન જી તા માન ીન આ સ અસીમ આકાશ સા સૂર્ ઉર્જા મળતાં માન મખ ી આનંદોદગાર પ્રગટ્ય - ‘આ આખ્ખું આકાશ મારી આંખમાં, જિંદગીની ઉ ાન ભરં પતંગ પાંખમાં!’ સમૂહ પતંગ ઉ ા ીન, સા એકબીજાની પતંગ કાપીન અન પતંગ-દોરી લૂં ની નિર્દષ આનંદની રંગત માણ ાની આ અનરી ક્ષણો છે. અ સ્થ પણ છે. પતંગ-દોરી, પ ન અન આકાશથી રચાતો તરિ ણી સંગમ માન જાતન ઘણુ બધં પ્રબોધ છે : પતંગ એ લ પૃથ્વીએ આકાશન પતંગ થકી મોકલા લો મપત્! પતંગ એ લ આકાશન ધરતી મનો સં શ પહોંચા તો સં શ ાહક યા દૂત! પતંગ એ લ સૂર્ ઉર્જાન પોખ ાની પ્રક્યાનં માધ્મ! પતંગ એ લ કલ્ના હાર સા ધરતીના ાસ્તવ જી નન રંગ ઉલ્લસથી ભરી નાર પ્રતીક! સલામત હાથમાં મજબૂત દોર-સંબંધ હોય તો જી નાકાશ લક્ષ સિદ્ધનો પતંગ ગતિશીલ ઉ ાન થકી સ્થરતાના શિખર પહોંચી શકે, પરંત જો જી નદોર ધરતીથી છૂ ી યા તૂ ી જાય તો જી ન ી પતંગ જં બની જાય. માણસન પતંગ ઉ ા ાનો આનંદ છે. તનાથી અધિક આનંદ પતંગ પચ દ્વરા બીજાનો પતંગ કાપ ામાં છે! કોઈન પતંગ પચ ચ્ચે લંગીશ નાખ ાનો, કોઈ ઝં ાધારીન પતંગ-દોરી લૂં ામાં આનંદ આ છે! પતંગબાજ પોતાનો પતંગ ઉ તો રાખ ા માે ઝં ાધારીઓ-લંગીશીયાથી બચ ા સતર્-સંચિત રહં પે . દોરીમાં ગૂંચ પે તો સમયચૂક્ત-સા ધાની રાખી, ધીરજપૂ -કળાપૂ ગૂંચ ઉકેલાયા એ ઉડ્ડયન જરૂરી છે. નહિ તો, અણઆ ત અન ઉતા ળથી દોરી ધ ગૂંચ ાય, પરિણામ પતંગ કપાઈ પણ જાય. જી નની ગતિ-પ્રગતિમાં પણ અણધારી આ તી સમસ્ય-પ્રશ્નની ગૂંચોન પણ કુશળતાપૂ ઉકેલાય એ જરૂરી છે. કોઈના ઉ તા પતંગમાં લંગીશ નાખી તન જમીનદોસ્ કર ાની પ્રવૃત્તિ કરી, કોઈની જી ન ઉન્તિમાં અ રોધક ન બનીએ. એ સા કોઈનો જી ન પતંગ અન એની જી ાદોરી કાપી સ્વા શ આનંદ ન માણીએ, પરંત પોતપોતાના આકાશમાં, એની મર્યાદામાં રહી પતંગોત્સવનો સામૂહિક નિર્દષ આનંદ માણીએ. એ ા સાચા માન ધર્નો જી ન સં શ પતંગોત્સવ આપી જાય છે. કે લાંક પોતાનો પતંગ બરાબર ન ઉે તો ગસ્સ યા દ્વેષ ભા બીજાના ઉ તા પતંગમાં અ રોધક બન છે. પરિણામ બીજાના ઉ તા પતંગ સા લપ ાઈ જતાં પોત તો કપાય છે સા બીજાન પણ કાપ છે. કોઈનો ઉ તો પતંગ સ્થર ન રહતાં ચકરા ચે છે, ત્યર તન સ્થર કર ા કાગળની પૂંછ યા કમાન નમણ (ભાર) બાંધ ી પે છે. માન જી નની સ્થરતા-સફળતા માે પણ કૌું બિક-સામાજિક બંધન (મર્યાદા) જરૂરી છે. આકાશમાં કપાયલ પતંગની સ્થતિ શ કશં કહી ન શકાય કે, એ ક્યા જઈન પ શ? જી ન દોર કપાતાં પણ માણસની સ્થતિ અકળ અન રહસ્ ભરી છે. માણસ ગમ ત લો કલ્નાના આકાશમાં ઉે , ખ્વાબોંમાં રાચ, પણ એનો જી નદોર ધરતીની ાસ્તવિક્ત સા જો ાયલી છે, એ ન ભૂલં જોઈએ. હકીકતમાં તો પતંગ- દોરી જ ો આત્મ-પરમાત્મનો સંબંધ અકબંધ છે. ત્યા સધી પતંગ સલામત છે તો જિંદગી સલામત છે -એ લ જિંદગીની સફળતા અન સાર્કતા માે કોઈએ પતંગ તો કોઈએ દોરનો સહકરમી-સહધરમી બની, માન પરસ્ર પૂરક- રક-પોષક બનં જોઈએ. સમગ્ર રીત જોઈએ તો, આપણી સમક્ષ પતંગ, દોરી, આકાશ છે જ. સૂર્ અન એની ઉર્જા પણ છે. પરંત, યંત્ જ્ઞનના પ્રભા અન મંત્રવિજ્ઞનનાં અભા આજના યાંતરિક-એ ધ ભૌત ાદી દો તા માન જી નમાં પ્ર તિથી મખ થતાં શાળ આકાશ તરફ નજર કર ાની કે ખલ્લ આકાશ ઝળહળતા સૂર્ની ઉર્-ઉષ્મ મળ ાની આપણન ન રાશ કે અ ાશ નથી! આ ી સ્થતિમાં સૌન પોતપોતાનં આકાશ મળે, ઉડવ ાનં મળે, ધરતી સા જો ાઈન આકાશન આંબ ાનં મળે એ ો પતંગ સં શ પ્રત્યેક ઉત્તરાયણ પ નો છે. ગૂંચ પ ાની કે કપાઈ જ ાની બીકે યા ધાર પ નથી પતંગ ચકરા ચ ી અસ્થર ાની બીકે ઉ ાન ન ભર ી એ તો કાયરતાની નિશાની છે, પરંત આફતન અ સરમાં ફેર ી, પ ાર ઝીલી લઈ સતત પરૂષાર્ કર તો એનો પતંગ અંત તો ઉ ાન ભરી સફળતા પામ એ ો કૃ્ણનો ગીતા સં શ પણ આ પ સમજા ી જાય છે! અંતમાં, પ્રારબ્ સા પરૂષાર્ થકી લક્ષ સિદ્ધન પ્રાપ્ કરી, જિંદગીન સફળ-સાર્ક કર ા માે પતંગ સં શ આપણો જી ન સં શ બની ચરિતાર્ થાય એ ી મનોકામના સહ સૌન ‘હપ્પ ઉત્તરાયણ!’ ‘પતંગ શીખવે ઉડવાનું, અસીમ આભનેે આંબવાનું છતાં ધરતીને કદી ન ભૂલવાનું...’ ‘પડી રહેશો તો ફાટી જશો, ઊંચે ઉડશો તો ગગન ચૂમશે, અભિમાને કપાઈ જશો, સંપ-સંવાદિતાથી આકાશે ચમકશો’ બસ એજ સંદેશ છે ઉત્તરાયણ પર્નો ... ‘ (લેખક શિક્ષણ–સાહિત્–સમાજ ક્ષેત્ર કર્શીલ છે. ભા ડો. રમણભાઈ પી. પટેલ શ્રધ્ધાજલિ ન્યુોર્સ્થિત પ્ર ્ઠિ ગુજરા ી સાહિત્કાર પ્રા. રોહિ પંડયાનું 1લી જાન્યઆરી, 2026ના દુખદ અવસાન થયું ું. ગુજરા ી નાટક, ટૂંકી વા , ક ા ેમજ નવલકથાનાં ક્ષત્ર ેમણે નોંધપાત્ યોગદાન કર્ુ ું. ગુજરા ી લિટરરી એકેડમી ઓફ નોર્ અમેરિકાના ેઓ ભૂ પૂર્ ઉપપ્રમુખ ા. ગુજરા ી એકેડમીની પ્રત્યક સાહિત્યક પ્રવૃત્તિમાં ેઓ સ સાથ સહકાર આપ ા રહ્ય ા. ેમણે અમેરિકામાં બેકયાર્ થિયેટરનો પ્રારંભ કરીને અનેક નાટ્યરસિકોને નાટયપ્રવૃત્તિમાં રસ લે ાં કર્યા ા. ન્ય યોર્ શહેરમાં આવેલું ેમનું નિવાસસ્થન અનેક સાંસ્કૃ ક પ્રવૃત્તિઓનું કેનદ્ર બની રહ્યુ ું .રોહિ ભાઈ અને રક્ષબહેનનું આ થ્ માણવું એ દરેક સાહિત્યપ્રમી માટે એક અનેરો લ્હવો ો. નિસ્વાર્, પ્રેમાળ, સરલ અને મિલનસાર સ્ભાવના રોહિ ભાઈના અવસાનથી અમેરિકાનું સાહિત્ અને સાંસ્કૃ ક જગ ઊંડા શોકની લાગણી અનુભવી રહ્યુ છે. પરમ કપાળુ પરમેશ્વર ેમના પુ આત્મને પરમ શાં આપે ેમજ ેમનાં પત્ન રક્ષબહેન પંડ્ય અને પરિવારજનોને આ કપરી ક્ણે શ અને હિંમ આપે એ જ પ્રાર્ના. પરીખ વર્્વાઈડ મિડિયા અને આઈટીવી ગોલ્ ે મને આદર સહ શ્રધ્ધાજલિ અરપે છે.