Gujarat Times

શ્રીકૃષ્ણ : વિરોધ બાબતોનું સહઅસ્તત્ Magazine Section Gujarat Times September 04, 2026 કૃષ્ણ એક સંપૂ્ અસ્તિત્વ છે. વ શ્વના બધા જ રંગો ેમનામાં સમાયેલા છે. વ શ્વના બધા જ ભા ત્યા પ્ર માન છે. સૃષ્ટિની બધી જ સંભા ના શ્રકૃષ્ણના અસ્તિત્વમાં જાે એકતરિ થઈ છે. અહીં સત્ પ છે અને અસત્ પ , પ છે અને શ્યમ પ , પ્રકાશ પ છે અને અંધકાર પ . ગી ામાં પ ેઓ જ ાે છે કે હું અમૃ પ છું અને મૃત્ય પ સત્ પાંચ અને અસત્ પ . એક સમજ પ્રમાે શ્રકૃષ્ણ એ લે વ રોધી જ ા ી બાબ ોનું સહ અસ્તિત્વ. મહાભાર ના યુદ્ધમાં મને ગી ા સંભળા શે અને ગી ામાં મને યુદ્ધનો ધ્વનિ સંભળાશે. એક રફ મધુર ાંસળી છે ો બીજી રફ પંચજન્ શંખનો વ કરાળ સિંહનાદ સંભળાશે. એક રફ સુદર્ન ચક્ર છે ો સાથે ૈજં ીમાળા પ છે. એક રફ વ કરાળ વ શ્વરૂપ છે ો સાથે સૌમ્ અને સુંદર ચુ ર્ભુજ સ્વરૂપ પ છે. એક રફ વ શ્વની સમગ્ર મધુર ાના સ્વામી છે ો સાથે અઢાર સ સુધી જાંબુ સાથે યુદ્ધ કરનાર યોદ્ધા છે. એક રફ દ્રપદી માે મધુર હાસ્ છે ો અન્ રફ શિશુપાલ માે ક્રોધાગ્નના પર્યાય સમાન છે. અ વિસ્તૃ મહાનિબંધમાં પ સમાઈ શકે ેી ે મની મધુર ા એક નાનકડા ઊર્મિ-કાવ્માં ્ ી શકાય. અ જ્ઞની પ ેમના જી ન-સંદેશનું સંકલન ન કરી શકે પરંુ એક ભક્ત કવ ના ચાર લી ીના પદમાં ે જ્ઞન જાે સમાઈ જાય. ઇ હાસનો ભાગ હો ા છ ાં ેમનું અસ્તિત્વ આધ્યત્ના ક્ષેતની ઘ ના ગ ાય છે. માન દેહમાં બા હો ા છ ાં ેમનું અસ્તિત્વ વ શ્વવ્યપી ગ ાય છે. લગભગ દરેક પ્રકારના કરમો આચર્યા હો ા છ ાં ેઓ અલિપ્ત રહ્ય છે. સંસારની પ્રત્યક ઘ નાથી નિરલેપ હો ા છ ાં ધર્ પ્રત્યનો ેમનો લગા અકલ્નીય છે. ‘ર ’માંથી ભાગેલા હો ા છ ાં શ્રકૃષ્ણ અજય ગ ાય છે - આ બધી બાબ ો જ શ્રકૃષ્ણને શ્રકૃષ્ણ બનાે છે. સૃષ્ટિના પ્રત્યક જ્ઞનના સમન્વય સમા શ્રકૃષ્ણ શિષ્ બનીને સાંદિપની ઋષિ પાસેથી જ્ઞન ગ્રહ કરે છે. સમગ્ર જગ ને નિય કરનાર, સમગ્ર જગ નું નિયમન કરનાર, કોઈકના નાનકડા રથને પ ચલા ી જાે છે. શ્રકૃષ્ણ સર્વજ્ઞ - સ સમર્ હો ા છ ાં પ નિય ને ેના ્યો લે ા દે છે. સમગ્ર જી ન-સમુહને ભોજનની વ્યવસ્થ કરી આપનાર પોે ભોજન લે ાની ચેષ્ટા કરે છે, યોગ-નિંદ્રમાં મસ્ત રહેનાર પોે દ્વરકાના મહેલના શયનકક્માં સૂ ાનું ના ક કરે છે. એમે કશું જ કરું જરૂરી નથી ો પ બધું કરે છે. વ રા જ્યરે માન બને ત્યરે આમ પ થાય. શ્રકૃષ્ણ નામ પ છે અને વ શે પ . ે ક્રિયા પ છે અને કાર પ . ે હો ા સાથે કોઈ એક ચોક્કસ વ ચારધારા માે પ્રેર ા પ આપે છે. ે ‘નિષ્ક્રય’ હો ા સાથે કર્નું મહત્વ સમજાે છે. ે પોે નિયમ બનાે છે અને પછી ભક્તના આગ્રહને શ થઈ નિયમનું ખંડન પ કરે છે. જ્યા શ્રકૃષ્ણ છે ત્યા અભા પ ભા રીકે પ્રગે છે. અહીં અસત્ પ સત્નું સ્વરૂપ ધાર કરે છે. શ્રકૃષ્ણના નિર્શન હેઠળ અધર્ પ ધર્માં રૂપાં ર થઈ જાય છે. અહીં કોઈ વ રોધાભાસ નથી. અહીં માત્ એક છે અને ે પરમ છે અને ેશ્રકૃષ્ણ છે. કૃષ્ણને મે સુદર્નધારી કહેશો ો ે મારી સામે ાંસળી ગાડ ા બેસી જશે. મે ેમની ાંસળી સાંભળ ા ઉત્સક હશો ત્યરે ે કાલિય નાગનું મર્ન કર ા યમુનામાં કૂદકો મારી દેશે. મા યશોદાને બ્રહ્મડના દર્ન પ કરા શે અને ે યશોદાના હાથે જ એક થાંભલા સાથેનું બંધન પ સ્વીકારશે. ગી ા દ્વરા કર્નું મહત્વ સ્થાપિત કરશે ો સાથે સાથે ભક્તિ અને જ્ઞનનો મહિમા પ જ ા શે. સૂર્ બનીને શ્રકૃષ્ણ પે છે અને ચંદ્ બની શી ળ ા અર્ છે.ે મધુર પ છે અને રૌદ્ પ છે. ેજ્ઞનનો સાગર છે ો કર્નો મહાસાગર છે. એ રાજકાર ી છે અને સાથે પ્રેમાળ કુું બીજન પ છે. ે પ્રેમાુ ર અસ્તિત્વ છે અને સાથે અસુરોનો કાળ પ છે. ે પરિપક્વ મહારથી છે અને સાથે નાદાન બાળક પ છે. ે પીઢ મુત્દ્દ છે ો સાથે સાથે વ નમ્ર, કરુ ાસભર, સહૃદયી મિત્ પ છે. અહીં મધુર ા પ છે અને ક્રોધાગ્ન પ છે. અહીં આે ગ પ છે અને શાં પ છે. અહીં જ્ઞનમાં પવિત્ર ા છે અને પવિત્ર ામાં જ્ઞન છે. નાદાન ભાે કરાયેલી ચોરી પ ેને માન્ છે અને સાથે સાથે જરા પ અધાર્મિક ા ે સ્વીકારી પ ન શકે. ર છોડીને ભાગી જનાર ધર્યુદ્ધમાં ધર્ની સ્થપના માે અડીખમ ઊભા રહે ાની પ ા શ્રકૃષ્ણ કરી શકે છે. ધર્ની સ્થપના માે કોઈકની પાસે અસત્ બોલાું ેમને યોગ્ લાગે છે. ેઓ ધર્ની રક્ષ માે ે ઓ કોઈકની પાસે માથું પ માંગી લેશે. અભિમન્ય કે ઘ ોત્ચની રક્ષ કર ા સમર્ હો ા છ ાં ેઓ ે પરિસ્થિતિમાં જુદા જ પ્રકારનો ્ય લેશે. સાથે સાથે ે ઓ દરેક સંજોગોમાં અર્જુનની પ રક્ષ કરશે. શ્રકૃષ્ણ જા ાનો વ ય નથી અનુભ ા જેું સત્ છે. ાંચીને શ્રકૃષ્ણને સમજી ન શકાય, ેમને સમજ ા માે ેમને પ્રેમ કર ો પડે. શ્રકૃષ્ણની ક્મ ા સમજ ા માે કાં ો ેમના મિત્ બનું પડે કાં ો દુશ્ન. શ્રકૃષ્ણની મધુર ા સમજ ા માે કાં ો રાધા બનું પડે કાં ો મીરા. શ્રકૃષ્ણનું જ્ઞન પામ ા માે કાં ો અર્જુન બનું પડે, કાં ો હનુમાનજી કાં ો ઉદ્ધ . શ્રકૃષ્ણની કૃપા પ્રાપ્ત કર ા કાં ો સુદામા થું પડે કાં ો કુબજા. શ્રકૃષ્ણનો હાથ પકડ ા કાં ો સૂરદાસ થું પડે કાં ો યશોદા. શ્રકૃષ્ણને પામ ા કાં ો જ્ઞની થું પડે કાં ો ભક્ત. શ્રકૃષ્ણનો સ્પર્ પામ ા કાં ો ગાય થું પડે કાં ો ગો ન. શ્રકૃષ્ણને ચને બાંધ ા કાં ો દ્રપદી થું પડે કાં ો ઉત્તરા. શ્રકૃષ્ણના નિમિત્તે ઉદ્ધાર પામ ા કાં ો બર્રીક થું પડે કાં ો શ કાસુર. પ્ર ભા ઃ [email protected] શ્રી જનમાષ્ટમી દિવસ નિમિત્તે િવશષ સપ્તક સપ્તરંગી એ લ ગુજરા ી ખ્યાતનામ લખકોથી ઓપ ો સત્વશીલ અન સંસ્કરી વાચનથાળ હમુ ભીખુ