Gujarat Times
હાસ્ય - ક્રોસવર્ S26 નવેમ્બર 06, 2026 (October 31 - November 06, 2026) શમાં શિક્ષકદિનની ઉજવણી એ જમાનામાં શરૂ થઈ હતી, જ્યરે શિક્ષકો વિદ્યાથીઓને મારઝુડ કરવામાં શૂરા, પણ આર્થિક રીતે દીન હતા. ગુરુઓને બ્રહ્મ, વિષ્ણુ ને મહેશ સમકક્ષ ગણાવી દીધા પછી તેમને રૂપિયાની શી જરૂર? એવું કદાચ બધાને લાગતું હશે. એ વખતના ગુરુઓ પણ લાંબા સમય સુધી તરિદેવના ત્રવડા ભ્રમમાં રહ્ય. પછી કેટલાકને સમજાવા લાગ્યુ કે વિષ્ણુનો વહેમ રાખવાને બદલે વિષ્ણુપત્નની આરાધના કરવામાં વધારે સાર છે. તેના ભાગરૂપે ટ્યશન ક્લસ અને કોચિંગ ક્લસની શરૂઆત થઈ હશે એવી દંતકથા છે. ભારતમાં દંતકથા, પુરાણકથા અને ઇતિહાસ વચ્ચનો ભેદ મીટાવવાના પ્રયાસ જે રીતે થતા રહે છે, તે જોતાં તેને ઇતિહાસ ગણવામાં પણ ખાસ વાંધો નથી. કોચિંગ ક્લસમાં આવતો ‘કોચિંગ’ અંગ્રજી શબ્ હોવા છતાં, તેને કોચવા-કોચી ખાવા સાથે કે કોચવાઈ જવા સાથે કોઈ સંબંધ હશે? એવો સવાલ પહેલી નજરે, ખાસ કરીને કોચિંગ ક્લસની ફીની રકમ જાણ્ય પછી થાય. આમ પણ (અઠવાડિક કોલમ લખતા નહીં, ખરેખરા) ફિલસૂફો કહી ગયા છે કે ભાષાના વ્યકરણ કરતાં જીવનનું વ્યકરણ નોખું હોય છે. બાકી, ‘ટ્યશન’નો મૂળ અર્ શિક્ષણ જ થાય છે ને? (સ્કૂલની શિક્ષણ ફી ‘ટ્યશન ફી’ નથી કહેવાતી?) કૌરવો-પાંડવો અને ગુરુ દ્રણના જમાનામાં નહીં, નજીકના ભૂતકાળમાં ટ્યશનનો મતલબ હતોઃ વ્ક્તગત ધ્યન આપી શકાય એટલી સંખ્યમાં વિદ્યાથીઓ પાસેથી અર્ ગ્હણ કરીને, પરીક્ષામાં તેમની સાથે કશો અનર્ ન થાય તેટલું જ્ઞન તેમને આપવું. પર્નલ કોચિંગ કે ટ્યશનમાં જવું શરમજનક ગણાતું હોય, એવા પણ દિવસો હતા. આજે એ હકીકત ઘી-દૂધની નદીઓ વહેતી હોવાની વાત જેટલી જ અદ્ધરતાલ લાગે. પણ ટ્યશનને નીચી નજરે જોવા પાછળની સમજ કંઈક આવી હતીઃ ટ્યશનની જરૂર કોને પડે? બહુ રૂપિયા હોય અથવા છોકરું સદંતર ડફોળ હોય. ઘણીવાર આવો મણિકાંચન યોગ (કે પહાણપિત્તળ યોગ) એક પાત્માં સધાઈ જતો. ઘણા ધનિકોને માળી, ડ્રઇવર, રસોઈયા અને ઘરનોકરની જેમ ‘માસ્ર’ રાખવાનો શોખ રહેતો. પોતાને જે નથી મળી તે બધી સુખસુવિધા પોતાની પછીની પેઢીને મળવી જોઈએ, એવો મોહ ફક્ વર્માન પેઢી પૂરતો મર્યાદિત નથી. એ વખતના શેઠલોકોમાંથી પણ ઘણા પોતે નિશાળનાં પગથીયાં ન ચડી શક્યનું સાટું ‘બાબાશેઠ’ માટે માસ્ર રોકીને વાળતા. આ રીતે બાબાશેઠને પર્નલ કોચિંગ કે ટ્યશનનો લાભ મળતો. ઘણીવાર એ લાભ વિસ્રીને છેક પરીક્ષાખંડ સુધી પણ પહોંચતો. પછી ટ્યશન સામાન્ બનવા લાગ્યા. એટલે આખી કથામાં ‘શેઠલોકો’નું પાત્ અને ટ્યશનખોર શિક્ષકનું પાત્ એકબીજામાં ભળી ગયાં. ટ્યશન કરનારમાંથી જ કેટલાક શેઠ બની ગયા અને ખાસ તો, ટ્યશન કરીને શેઠ બની શકાય છે, એ નવયુગની સચ્ચઈનો લોકોના મનમાં ઉદય થયો. પહેલાંના ગુજરાતીઓને જાવા-સુમાત્ર દરિયો ખેડીને રૂપિયા કમાવાના વિચાર આવતા હતા. પછી થયું કે શિક્ષણનો મહાસાગર પણ ક્યા નાનો છે? તેમાં ટ્યશનની ખેપો કરીએ તો પણ અઢળક કમાઈ શકાય. (મુકેશ અંબાણીને પણ જેમાં કંઈક કરવાનું મન થઈ આવે એવી ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ-કોલેજો-નિશાળોનો ધંધો ત્યરે શરૂ થયો ન હતો.) ટ્યશનનો સાદો, વ્વહારુ અર્ થાય છેઃ સ્કૂલબહારની શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિ. પણ તેમાં સવાલ પ્રવૃત્તિ કરતાં વૃત્તિનો વધારે ઊભો થયો. કેટલાક શિક્ષકોએ શાળાની કામગીરીના ભોગે (ફરી વાંચજો પગારના ભોગે નહીં, કામગીરીના ભોગે) દિવસરાત ટ્યશન શરૂ કર્ાં. શિકારને શિકારી સુધી પહોંચાડવા માટે હાંકો કરવામાં આવે, એવી જ રીતે વિષયના અઘરાપણાનો અને સર (કે મેડમ)ની અપાર કાબેલિયતનો મહિમા જગાડીને વિદ્યાથીઓને ટ્યશન ભણી હાંકવાનું શરૂ થયું. બાકી રહેલું કામ દેખાદેખીપ્રધાન, સ્ટટસપ્રેમી વાલીઓએ સંભાળી લીધું. શિક્ષકો સ્કૂલમાં ગાબડાં પાડીને કે એ સિવાય પણ સવારથી રાત સુધી ટ્યશનક્લસ ચલાવે (અને શિક્ષણવિભાગના અધિકારીઓનું અસ્તત્ત ગણકારે જ નહીં) એવું ક્યા સુધી ચાલે? એટલે એક તબક્ક એવો આવ્ય, જ્યરે ગુજરાતમાં મુખ્ બે ઠેકાણે રેડ પડ્યના સમાચાર આવતા હતાઃ દારૂના અડ્ડ પર અને ખાનગી ટ્યશન પર. બંને ઠેકાણે આરોપીઓનો મુદ્દમાલ સાથે પકડવાનો મહિમા હતો. ટ્યશનમાં ‘મુદ્દમાલ’ એટલે ભણતી અવસ્થમાં મળી આવતા વિદ્યાથીઓ. આ ઝુંબેશની સામે ફક્ બુટલેગરોએ જ નહીં, શિક્ષકોએ પણ મૌલિક રસ્ત કાઢ્ય. ખાનગી ટ્યશન કરનારા શિક્ષકો વિદ્યાથીઓને સૂચના આપતા કે બધા લોકો એક સાથે ચપ્લ કાઢીને ન આવતા. કોઈ બારણે આવે તો તેને એવું જ લાગવું જોઈએ કે અંદર બધું નોર્લ છે. ટ્યશનો સામે બિનસત્તાવાર યુદ્ધની ઘોષણા થઈ હોવાથી વિદ્યાથીઓને પણ સાવધાન રાખવા પડતા. ટ્યશનોમાં સરહદી ગામ જેવું વાતાવરણ સર્જાતું - ગમે ત્યરે છાપો વાગશે. સંતાવા તૈયાર રહેજો. પરંતુ શિક્ષણમાં થયેલા ‘વિકાસ’ પછી પરિસ્થિતનું શીર્ષાસન થયું છે. હવે ટ્યશનમાં કે કોચિંગ ક્લસમાં ન જનારાને ‘લોગ ક્ય કહેગે’ની બીક લાગે છે. ઉપલાં ધોરણમાં તો સ્કૂલ મિથ્ય અને કોચિંગ ક્લસ સત્ છે. બારમા ધોરણમાં બરાબર મહેનત કરવાનો મતલબ છેઃ સ્કૂલમાં ઓછામાં ઓછું જવું. કોચિંગ ક્લસની બહાર તેનો યુનિફોર્ પહેરેલા વિદ્યાથીઓનાં ટોળાં જામે ને અંદરના વર્માં સ્કૂલ કરતાં વધારે સંખ્ય હોય, તે સામાન્ દૃશ્ છે. ભવિષ્યમાં સ્કૂલોને ચલાવવા અને પ્રસ્તત રાખવા માટે તેમના નામમાંથી ‘હાઇસ્કૂલ’ કાઢીને ‘કોચિંગ ક્લસ’ શબ્ નાખવો પડે તો કહેવાય નહીં. (લેખક જાણીતા પત્કાર, સાહિત્કાર, વિવેચક અને હાસ્કાર છે.) પ્રતિભાવઃ
[email protected] દે વીતેલા શિક્ષણદિને ટ્યુશન-ચિંતન ઉરવીશ ક ઠારી
Made with FlippingBook
RkJQdWJsaXNoZXIy NjI0NDE=